احیای بافت فرسوده محله چاهستانی ها بندرعباس

چاپ

در گذشته زیر ساخت های اولیه اسکان برای این سیل جمعیت در این استان های ساحلی و بندری فراهم نشده است، لذا بسیاری از این افراد به سمت آلونک سازی و ساخت و سازهای غیرمجاز و بی رویه پیش رفته اند که شهر ساحلی بندرعباس نیز از این قضیه مستثنی نیست.
در سال های گذشته پدیده حاشیه نشینی و بافت های فرسوده رشد پیدا کرد و امروز بندرعباس مرکز استان هرمزگان به عنوان پایتخت اقتصادی کشور را با مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی مواجه کرده است.
از دهه های پیش بواسطه فقر و بیکاری، نبود امکانات اولیه همچون آب و برق، راه، نداشتن مهارت لازم؛ مهاجرت های بی رویه را از روستاهای دور و نزدیک روانه بندرعباس مرکز استان برای جویای شغل و کسب درآمد کرده که در حاشیه این شهر منجر به ساخت بناهای بی ضابطه و سست به شکل خیلی ابتدایی شده است.
در این سال ها محله های مختلفی چون محله چاهستانی ها، آیت الله غفاری (شهناز قدیم)، شهرک توحید (شغو)، چه چهکور، کمربندی، دوهزار، اسلام آباد، حسین آباد، طلا بند و … در بندرعباس شکل گرفت که امروز با معضل حاشیه نشینی و بافت فرسوده مواجه است.
هنوز سقف بسیاری از این خانه ها از چوب فیبر و مُربا، چَندل و شاخ و برگ درخت خرما (سِوِند)، دیوارهای آن گِلی، سیمانی، بلوکی و حیاط برخی از خانه ها نیز با چوب درختان خشک شده شکل گرفته است.
در دهه های گذشته نیز بواسطه مهاجرت های بی رویه خانه هایی در قالب مسکن ارزان قیمت در محله های کوی ملت و ششصد دستگاه ساخته شد و در اختیار اقشار کم درآمد قرار گرفت ولی باز هم در سال های جنگ، پدیده مهاجرت ها از شهرهای جنگی بویژه خوزستان شدت گرفت و زمین های زیادی تصرف شد و دهها محله از جمله اسلام آباد، حسین آباد و کمربندی به شکل گسترده ای شبانه به شکل ‘آلونک’ ایجاد شد.
امروز ساخت و سازهای غیرقانونی، توجه نکردن به بنای محکم و ساخت در زمین های پایین دست و بدون نقشه و نظارت قانونی، به یک معضل بزرگ تبدیل شده و مردم ساکن در این واحدها در شرایط سخت همچون زلزله، بارندگی، سیلاب و سایر حوادث طبیعی و غیرمترقبه دسترسی برای خارج شدن ازآن را ندارند.
به علت بالا بودن سطح آبهای زیر زمینی و نزدیکی به دریا و همچنین دسترسی نداشتن به شبکه فاضلاب شهری، فاضلاب این محله ها در کوچه ها رها شده و یا در کانال ها به خورها وصل می شود که مشکلات زیست محیطی و بهداشتی برای شهروندان بوجود آورده و سلامت آن ها را به خطر می اندازد.
برخی از افرادی که به سمت ناهنجاری های اجتماعی رو می آورند، بواسطه در دسترس نبودن امکانات و امکان تردد، این محله ها را به عنوان پاتق خود انتخاب می کنند.
ساکنان این محله های شهر بندرعباس راه برون رفت حتی از منزل مسکونی خود را هم ندارند و از داشتن زیرساخت های اولیه از جمله خیابان و کوچه محروم بوده و تا اصلاحات هندسی و جانمایی صورت نگیرد ایجاد امکانات شهری مانند فضای سبز، فضای آموزشی، ورزشی و فرهنگی نیز امکان پذیرنیست.

شهرهای ساحلی بویژه شهر بندرعباس که در طول سال در معرض خطر رطوبت، شرجی و گرما قرار دارند، زودتر دچار فرسودگی و استهلاک شده و بناهای آن از جمله زیرساخت های شهری، زودتر از بین می روند که باید هر چه سریع تر نسبت به نوسازی و بازسازی آن اقدام کرد.
البته بندرعباس با بیش از پنج دهه سابقه مرکز استان هرمزگان، در۳۰ سال اخیر دچار دگرگونی گسترده ای در زمینه ساخت و ساز و نوسازی شده و بخش زیادی از منظر و سیمای شهری آن تغییر کرده اما بافت قدیمی آن همچنان از وضعیت نامناسبی برخوردار است.
در این سال ها واگذاری زمین و ساخت ساختمان و دورنمای شهر به سمت زمین های بکر و دست نخورده پیش رفته و نوعی مهاجرت از بافت قدیم به سمت مناطق جدید شکل گرفته و از ساخت و ساز و بازسازی بناهای قدیم غفلت شده و امروز تفاوت زیادی بین این ۲ منطقه به چشم می خورد.
مهاجران از شهرهای دیگر و افرادی که تمکن مالی بیشتری دارند، تلاش کرده اند سکونت خود را در مناطق نوساز تمرکز کنند و خانه های قدیمی به دلیل شرایط ساخت و ساز و نداشتن دسترسی و زیرساخت های لازم را رها کرده اند و یا در این خانه ها افراد مسن و کم درآمد ساکن بوده که توان ساخت و نوسازی مجدد را ندارند.

هم اکنون ۴۲ درصد شهر بندرعباس دارای بافت فرسوده و سکونتگاههای غیر رسمی بوده که ۴۶ درصد جمعیت شهری آن در این بافت ها ساکن هستند که وسعت آن به سه هزار و ۷۲ هکتار می رسد.
استاندار هرمزگان با تاکید بر لزوم بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده، می گوید: حدود ۴۲ درصد شهر بندرعباس مرکز استان را بافت فرسوده تشکیل داده که ۲۵۰ هزار نفر در این بافت ها ساکن هستند.
فریدون همتی می افزاید: دولت تدبیر و امید تاکید بسیاری بر بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهرهای استان بویژه شهر بندرعباس به عنوان مرکز اقتصادی کشور دارد.
وی اظهارداشت: در تلاش هستیم تا بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده در بندرعباس به بهترین شکل ممکن انجام شود تا کاری نمونه و الگو در سطح کشور در این زمینه باشد.
استاندار هرمزگان ادامه داد: نوسازی بافت های فرسوده در هرمزگان از جمله اولویت های مهم کاری است و در همین راستا نیز نوسازی محله چاهستانی ها در بندرعباس در دست انجام است.
وی یادآورشد: هم اکنون به طور جدی طرح نوسازی بافت های فرسوده در بندرعباس از محله چاهستانی ها آغاز شده و به طور هفتگی روند اجرای این طرح کنترل می شود.
استاندار هرمزگان عنوان کرد: محله چاهستانی های بندرعباس با ۱۱۰ هکتار وسعت دارای چهار هزار واحد مسکونی و حدود ۱۵ هزار نفر جمعیت است.
همتی خاطر نشان کرد: یکی از برنامه های مهم در استان هرمزگان، استفاده از ظرفیت توسعه گرها به منظور ساخت واحدهای مسکونی جدید در محله چاهستانی های بندرعباس از مهرماه امسال بوده است.
وی در این راستا از مدیریت بانک مسکن خواست تا با پرداخت تسهیلات به اجرای این طرح و نوسازی تمامی واحدهای مسکونی بافت های فرسوده در هرمزگان کمک کند.
وی یاد آور شد: اجرای مناسب طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده در محله چاهستانی های بندرعباس، می تواند الگویی برای سایر محلات دارای بافت فرسوده باشد.

مدیرکل راه و شهرسازی هرمزگان نیز گفت: در حال حاضر نزدیک به ۳۶۶ هزار نفر از جمعیت شهرهای این استان در بافت های فرسوده، سکونت گاه های غیر رسمی و محدوده های تاریخی ساکن هستند.
غلامحسین شیری، از بندرعباس، میناب، رودان، حاجی آباد، بندرلنگه، بندرکنگ، بندرخمیر و قشم به عنوان شهرستان هایی نام برد که به ترتیب دارای بیشترین سکونتگاه های غیر رسمی و بافت های فرسوده هستند.
وی ادامه داد: بندرعباس به عنوان مرکز استان بیشترین بافت قدیمی و فرسوده دارد که باید به تدریج با اصلاح و نوسازی، سیمای این بخش از شهر را تغییر داد.

محله چاهستانی های بندرعباس به عنوان الگوی ساخت و نوسازی بافت فرسوده در دستور کار قرار گرفت. این محله خود دارای محلاتی چون چاهستانی ها، مینابی ها، نخل پیرمرد و کوی گلستان به مساحت ۱۱۰ هکتار و با سه هزار و ۳۰۰ خانوار و جمعیتی افزون بر ۱۵ هزار نفر بوده است.
این محله از جمله محله های شهر بندرعباس با بافتی فرسوده است که در آن اقشار کم درآمد زندگی می کنند و ساخت مسکن و خیابان های عبور و مرور مردم در آن بسیار نامناسب بوده و هیچ گونه امکاناتی نیز در آن وجود ندارد.
رئیس اداره عمران و بهسازی شهری اداره کل راه و شهرسازی هرمزگان نیز در تشریح برنامه ها و طرح های احیای بافت فرسوده محله چاهستانی ها گفت: ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار پس از برگزاری مناقصه و تعیین بخش خصوصی برای بازگشایی کامل خیابان محله چاهستانی های بندرعباس اختصاص یافته است.
داوود غلامی افزود: خیابان محله چاهستانی ها با عرض ۲۴ متر و با طول تقریبی یک کیلومتر، هم اکنون در مرحله آسفالت است که پس از پایان آن، اجرای خیابان ۱۶ متری و ۲۰ متری این محله نیز آغاز می شود.
وی بیان داشت: برای اجرای خیابان محله چاهستانی ها مطالعات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، توانمند سازی و کاربردی توسط چهار مشاور انجام می شود و در پایان تصمیم به ایجاد خیابان در این محله گرفته شد.
رئیس اداره عمران و بهسازی شهری اداره کل راه و شهرسازی هرمزگان اظهارداشت: نشست های متعددی نیز به دستور استاندار هرمزگان در استانداری و با حضور معتمدان و بزرگان محله چاهستانی ها برگزار شد که با رایزنی های فراوان و اعتماد سازی، طرح بازآفرینی با مشارکت خود مردم و همکاری شهرداری آغاز شد.

غلامی ادامه داد: با توجه به طرح بازآفرینی در محله چاهستانی ها، یک ایستگاه آتش نشانی و یک مرکز سلامت نیز جانمایی شده و در مرحله ساخت قرار دارد.
وی گفت: براساس توافق های صورت گرفته، زمینی به مساحت ۲هزار و ۴۰۰ هکتار در اختیار شهرداری برای واگذاری به افرادی است که ملک آن ها در مسیر بازگشایی این خیابان قرار دارد.
غلامی خاطرنشان کرد: با توجه به تاکید رهبر فرزانه انقلاب و رییس جمهوری در احیای بافت های فرسوده و سکونتگاه های غیر رسمی و همچنین اجرای برنامه ها و طرح های مطالعاتی در استان هرمزگان، شهر بندرعباس به عنوان پایلوت اجرای این طرح انتخاب شد.

گستره فرسودگی بافت قدیم تنها به شهر بندرعباس به عنوان مرکز استان هرمزگان برنمی گردد بلکه بیشتر شهرهای استان که در گذشته از روستا به بخش و از بخش به شهر تبدیل شده است، نیازمند نوسازی بافت فرسوده هستند.
استاندار هرمزگان در این باره گفت: باید تا پایان سالجاری پنج هزار واحد مسکونی جدید با همکاری اداره کل راه و شهرسازی و شهرداری ها در بافت های فرسوده شهری این استان احداث شود.
فریدون همتی افزود: این واحدهای مسکونی در بافت های فرسوده شهرهای بندرعباس، میناب، بندرلنگه، بندرخمیر، حاجی آباد و جاسک هدف گذاری شده است.
وی خاطرنشان کرد: احداث این واحدهای مسکونی توسط سرمایه گذاران بخش خصوصی و مردم و با اعطای تسهیلات ارزان قیمت از سوی بانک مسکن در بافت های فرسوده انجام می شود.
استاندار هرمزگان همچنین بر ضرورت سرعت بخشی در اجرای شبکه معابر محله چاهستانی های بندرعباس تاکید کرد و گفت: خیابان های ۱۶متری، ۲۰ متری و ۲۴ متری در این محله باید تا پایان امسال آماده شود.
همتی از دستگاه های خدمات رسان شامل آب، برق، گاز و مخابرات نیز خواست با هماهنگی برای جا‌به جایی تاسیسات واقع در مسیر خیابان ۲۴ متری محله چاهستانی ها با نظارت و راهبری معاونت امور عمرانی استانداری اقدام کنند

مسئولان استان هرمزگان بویژه استاندار هرمزگان پیگیر بازسازی و نوسازی بافت های فرسوده است و به طور مستمر با دست اندرکاران بویژه راه و شهرسازی و شهرداری نشست های متعددی گذاشته تا این طرح به سامان برسد.
استاندار هرمزگان با اشاره به بازآفرینی شهری استان معتقد است: نوسازی بافت های فرسوده شهری بویژه در این استان کار بزرگ و ضروری بوده و رییس جمهوری بر آن تاکید فراوان دارد.
به گفته همتی بازسازی بافت های فرسوده مورد توجه و حمایت جدی دولت است لذا از این فرصت برای زیبا سازی شهرهای هرمزگان نهایت بهره را ببریم.
وی ادامه داد: باید مزیت هایی که در پی نوسازی واحدهای مسکونی و خدمات جانبی همچون ایجاد فضای سبز، مرکزهای درمانی، آموزشی، فرهنگی و تفریحی در قالب این طرح ایجاد می شود، برای مردم بیان و تشریح شود.
استاندار هرمزگان یادآورشد: بازسازی محله چاهستانی های بندرعباس نمونه روشنی از اینگونه طرح ها بوده که علاوه بر نوسازی باید ویژگی های جدید و مشوق هایی در قالب نوسازی بافت های فرسوده در این محله ایجاد شود تا مردم انگیزه لازم را جهت مشارکت در این طرح پیدا کنند.
همتی افزود: تمام منابع برای اجرای مطلوب و سریع طرح نوسازی بافت های فرسوده به خصوص در محله چاهستانی های بندرعباس بکار گرفته شود.
وی گفت: هدف اصلی از اجرای این طرح، ساخت خانه های نو در این محله و ایجاد امکانات رفاهی برای مردم ساکن در آن است و بازگشایی معابر زمینه ساز این اقدام ها است.

استاندار هرمزگان تاکید کرد: باید به قدری برای مالکان خانه در محله چاهستانی های بندرعباس مشوق و انگیزه ایجاد کنیم که مشارکت گسترده ای در نوسازی واحدهای مسکونی خود داشته باشند تا محله چاهستانی های بندرعباس به محله ای زیبا و برخوردار از تمام امکانات تبدیل شود.
همتی با اشاره به حضور معتمدین و اعضای هیات امنای محله چاهستانی های بندرعباس در نشست های مختلف تصریح کرد: از این پس باید در این نشست ها، معتمدان و اعضای هیات امنا حضور یافته تا مسائل مردم را بطور دقیق به مسئولان منتقل و برای رفع مشکلات تصمیم گیری شود.
وی با تاکید بر این که الگوهای طراحی شده برای ساخت واحدهای مسکونی جدید در محله چاهستانی ها در عین تنوع باید از یکپارچگی نیز برخوردار باشند، اظهار داشت: این الگوها نباید در تقابل با یکدیگر باشند بلکه باید میان آنها سازگاری و همخوانی وجود داشته باشد و با علم و آگاهی نیز تنوع ایجاد شود.
وی ادامه داد: باید مزیت هایی که در پی نوسازی واحدهای مسکونی و خدمات جانبی همچون ایجاد فضای سبز، مرکزهای درمانی، آموزشی، فرهنگی و تفریحی در قالب این طرح در محله چاهستانی های بندرعباس ایجاد می شود، برای مردم این محله تبیین و تشریح شود.
استاندار هرمزگان خاطرنشان کرد: باید مدل کاری که در بندرعباس مرکز استان برای بافت های فرسوده در حال اجراست در سایر شهرستان ها نیز پیاده و اجرایی شود.

مدیرعامل بانک مسکن کشور نیز در سفر اخیر به هرمزگان با بیان اینکه نوسازی بافت های فرسوده از جمله اولویت های مهم این بانک است، گفت: پیش بینی شده سالانه افزون بر ۱۰۰ هزار واحد مسکونی در سطح کشور مشمول پرداخت تسهیلات نوسازی بافت های فرسوده شوند.
ابوالقاسم رحیمی انارکی اظهار داشت: مجموعه سیاست های بانک مسکن موجب شده تا در سال جاری عملکرد بهتر و رشد قابل قبولی در پرداخت تسهیلات حوزه مسکن داشته باشیم.
وی افزود: سیاست های اعتباری بانک مسکن به نحوی تعیین شده که سازندگان حرفه ای مسکن که از فناوری های نوین استفاده می کنند، مورد توجه بیشتری قرار گیرند.
رحیمی انارکی خاطرنشان کرد: برای امسال سیاست های اعتباری بانک مسکن به شکلی تدوین شده است که پرداخت تسهیلات بانکی برای ساخت مسکن تنها مشمول ساخت واحدهای مسکونی با متراژ متوسط به پایین شود و به این ترتیب متوسط متراژ در تهران ۷۵ مترمربع و در سایر شهرها ۱۰۰ مترمربع است.
مدیرعامل بانک مسکن تصریح کرد: براساس سیاست گذاری های انجام شده امسال برای واحدهای بزرگ متراژ و بزرگ مقیاس پرداخت تسهیلات را نخواهیم داشت.
وی با اشاره به تدوین سند راهبردی بانک مسکن مطابق با برنامه ششم توسعه، گفت: بیشتر فعالیت بانک مسکن توجه ویژه به مسائل حوزه مسکن در کشور است.
مدیرعامل بانک مسکن خاطرنشان کرد: در زمینه نوسازی بافت های فرسوده در استان هرمزگان نیز کمک های لازم را به لحاظ پرداخت تسهیلات خواهیم داشت.
مدیر شعب بانک مسکن هرمزگان نیز گفت: بانک مسکن آمادگی دارد برای پنج هزار واحد مسکونی در استان با همکاری راه و شهرسازی به متقاضیان تسهیلات پرداخت کند.
عقیل زینلی افزود: هیچ محدودیتی در خصوص پرداخت تسهیلات مسکن بویژه برای متقاضیان بافت های فرسوده در استان هرمزگان وجود ندارد.
وی بیان داشت: تسهیلات بدون سپرده تا نرخ سود ۱۸ درصد و به متقاضیان بافت های فرسوده شهری تا ۱۶ درصد به صورت کوتاه مدت یکساله و بلند مدت ۱۵ ساله در راستای توسعه و پویایی بخش مسکن پرداخت می شود.
وی ادامه داد: تسهیلات خرید و ساخت مسکن در طرح مسکن یکم در بافت های فرسوده ۶ درصد و در سایر مناطق ۸ درصد به افراد تا سقف ۶۰۰ میلیون ریال و زوج ها تا سقف یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون ریال پرداخت می شود.
زینلی ادامه داد: همچنین بانک مسکن ۸۰۰ میلیون ریال تسهیلات خرید مسکن، ۲۰۰ میلیون ریال جعاله و ۲۰۰ میلیون ریال بدون سپرده به زوج های جوانی که تاکنون از تسهیلات مسکن استفاده نکرده اند، می پردازد.

بافت های فرسوده، غیرمقام، قدیمی و ناکارآمد خود از بناهای بلاخیز و خطرآفرین و تهدیدی جدی برای ساکنان آن بوده است که باید علاج واقعه قبل از وقوع حادثه کرد.
به همین خاطر در سال های گذشته نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده به یکی از دغدغه های مهم دولت تدبیر و امید تبدیل شده و با اجرای طرح بازآفرینی شهری بدنبال حذف این بافت های ناکارآمد است تا ضمن ایجاد مسکن مناسب برای مردم، زمینه فعالیت مناسبی برای توسعه گرها نیز ایجاد شود که در پی آن اشتغال در بخش مسکن و ساختمان نیز رونق می گیرد.
بندرعباس به عنوان مرکز استان هرمزگان و قلب تپنده و نبض اقتصادی کشور با نوسازی بافت فرسوده باید به بندری تبدیل شود که مایه افتخار همه ایرانیان باشد و به تبع آن سایر شهرها و روستاهای استان نیز می توانند از این الگو استفاده کنند.